Je hebt een leuk etentje gepland, je hebt moeite gedaan voor je hapjes en dan belanden ze op dezelfde stapel borden die iedereen heeft. Dat voelt net niet. Zelf borden maken is een project waar je meteen plezier van hebt, omdat je het daarna echt gebruikt. En je hoeft er echt geen complete keramiekstudio voor in te richten. Met de juiste techniek kun je al in een middag iets maken dat jouw tafel net wat meer karakter geeft.
In dit artikel vind je de meest praktische manieren om zelf borden te maken, welke materialen handig zijn, waar je op moet letten als je er ook echt van wilt eten en welke technieken fijn zijn als je nog nooit eerder iets hebt gemaakt.
Welke soorten borden kun je zelf maken?
Bij borden denken veel mensen automatisch aan keramiek, maar er zijn meer routes. De keuze hangt vooral af van wat je ermee wilt doen: dagelijks gebruiken, serveren, of decoreren.
Keramische borden zijn de bekendste optie. Je werkt met klei, laat het drogen, bakt het en werkt het vaak af met glazuur. Het kost wat tijd, maar het resultaat kan er verrassend professioneel uitzien.
Houten borden zijn perfect als serveerbord of borrelplank. Ze ogen warm en robuust en je hebt geen oven of lange droogtijd nodig. Voor dagelijks eten zijn ze minder praktisch, maar voor brood, kaas en hapjes zijn ze ideaal.
Gips is een leuke keuze als je een decoratief bordje wilt maken, bijvoorbeeld voor sieraden, sleutels of een kaars. Het is snel, betaalbaar en je kunt er veel vormen mee maken, maar het is niet geschikt om van te eten.
Epoxy of resin wordt vaak gebruikt voor schalen en decoratieve borden. Het kan er heel strak uitzien, zeker met pigmenten of marmer effecten, maar je moet goed opletten met veiligheid en afwerking.
En dan is er nog de snelle variant: borden pimpen. Je maakt het bord niet vanaf nul, maar je geeft een bestaand bord een compleet nieuwe uitstraling. Dat werkt fijn als je snel resultaat wilt en geen zin hebt in gedoe met gereedschap of droogtijden.
Zelf keramische borden maken zonder draaischijf
Keramiek klinkt al snel ingewikkeld, maar de platen techniek is juist heel toegankelijk. Je rolt klei uit, snijdt een vorm en geeft het bord een rand. Vooral voor kleine bordjes werkt dit heel fijn.
Dit heb je nodig: pottenbakkersklei, een deegroller of ronde stok, twee latjes als geleider voor gelijke dikte, een scherp mesje, een bord of papieren cirkel als mal, een sponsje en een beetje water.
Rol de klei uit tot ongeveer zes tot acht millimeter dik. Leg je mal erop en snijd de vorm uit. Wil je een randje, dan kun je de rand voorzichtig omhoog duwen met je vingers. Een andere handige truc is de klei in een ondiepe kom leggen, zodat het vanzelf wat bolling of rand krijgt. Werk daarna de randen glad met een licht vochtig sponsje.
Het drogen is belangrijker dan veel mensen denken. Laat je bord langzaam drogen op kamertemperatuur. Leg het niet in de zon en zet het niet op de verwarming, want dan krijg je sneller scheuren of kromtrekken.
Daarna volgt het bakken. Eerst een biscuitbak en daarna eventueel een glazuurbak. Geen keramiekoven? Veel keramiekateliers bieden een stookservice. Je levert je werk in, zij bakken het voor je en je haalt het later weer op. Dat maakt keramiek ineens een stuk haalbaarder.
Zelf keramische borden maken met een draaischijf
Borden draaien is een stapje pittiger dan een kommetje draaien. Op een draaischijf wil een bord snel slap worden of scheef trekken, zeker als je te nat werkt of te dun draait. Als je dit wilt proberen, begin dan met kleine schoteltjes. Die zijn vergevingsgezinder en je hebt sneller door hoe de klei reageert.
Een workshop pottenbakken is hiervoor echt een aanrader. Je leert dan meteen centreren, openen en optrekken, en je krijgt tips om je klei op de juiste dikte te houden. Veel beginners halen met één workshop al een paar bruikbare schaaltjes of bordjes, zeker als je het simpel houdt.
Zelf houten borden maken als serveerbord of borrelplank
Als je zin hebt in iets dat je dezelfde dag nog kunt gebruiken, is hout een fijne keuze. Voor een echt eetbord is hout minder ideaal omdat je het niet graag met veel water en zeep behandelt, maar als borrelplank is het perfect.
Kies bij voorkeur hardhout zoals beuken, eiken of acacia. Je hebt verder een decoupeerzaag of figuurzaag nodig, schuurpapier in een paar korrels en een voedselveilige olie zoals snijplankolie of minerale olie.
Teken eerst je vorm af. Rond, ovaal of juist een organische vorm, alles kan. Zaag de vorm uit en schuur daarna van grof naar fijn. Rond de randen een beetje af, dat voelt meteen prettiger in je hand en het oogt minder hoekig. Breng daarna de olie in meerdere dunne lagen aan. Laat het steeds even intrekken en veeg overtollige olie weg.
Wil je extra detail? Een handvat geeft meteen een serveerplank gevoel. Een sapgeul is handig als je er fruit of een stuk vlees op serveert. En met een brandpen kun je een simpel patroon toevoegen dat er toch heel eigen uitziet.
Zelf borden maken met gips voor decoratie
Gips is ideaal als je snel iets moois wilt maken voor in huis. Denk aan een schaaltje voor ringen, een sleutelbakje of een decoratief bord op een plank.
Je hebt modelgips of gietgips nodig, een mal, huishoudfolie of lossingsspray, schuurpapier en verf of een beschermlaag. Een diep bord of een kom werkt prima als mal, zolang je hem goed beschermt zodat het gips niet vasthecht.
Bekleed de mal met folie of gebruik lossingsspray. Meng het gips volgens de verpakking en giet het in de mal. Tik even voorzichtig tegen de zijkanten zodat luchtbellen omhoog komen. Na het uitharden haal je het uit de mal, schuur je de rand glad en werk je het af met verf of een sealant.
Gips is van zichzelf poreus. Als je het wilt kunnen afnemen met een vochtige doek, moet je het echt goed sealen. Voor eten is gips niet geschikt, ook niet als je het lakt. Zie het liever als woonaccessoire.
Borden beschilderen of pimpen zonder gedoe
Soms wil je gewoon snel iets nieuws op tafel zonder te zagen, gieten of bakken. Dan is borden pimpen de meest dankbare optie. Vooral met effen witte borden kun je veel kanten op.
Porseleinstiften en porseleinverf zijn hiervoor het bekendst. Ontvet het bord goed met alcohol of met warm water en afwasmiddel en droog het goed. Teken daarna je patroon. Een eenvoudige rand met stippen, een paar losse lijnen of een klein motief in één hoek werkt vaak mooier dan een heel druk ontwerp. Laat het drogen en bak het af volgens de instructies van de verf.
Let goed op de vaatwasser. Sommige verf is vaatwasserbestendig, maar veel blijft mooier als je het met de hand afwast. Zeker als je het bord vaak gebruikt.
Decoupage met servetten kan ook, maar dit is vooral geschikt voor sierborden of schalen die je niet intensief gebruikt. Werk het af met een sterke laklaag en verwacht geen dagelijks servies. Voor decoratie aan de muur is het juist heel leuk.
Veelgemaakte fouten bij zelf borden maken
De meeste missers hebben niets te maken met talent, maar met tempo en afwerking.
Te snel laten drogen is nummer één, vooral bij klei. Als de buitenkant al droog is en de binnenkant nog niet, krijg je spanning en dus scheuren. Laat je werk rustig drogen en dek het eventueel losjes af met plastic.
Een tweede fout is producten gebruiken die niet geschikt zijn voor contact met eten. Een willekeurige hobbylak op een houten plank lijkt prima, tot je er een stukje kaas op legt en je merkt dat het plakkerig blijft of raar ruikt. Gebruik voor hout altijd een voedselveilige olie.
En dan de vaatwasser. Zelfgemaakte dingen houden meestal meer van handwas. Beschilderd porselein, hout en alles met een beschermlaag blijft langer mooi als je het voorzichtig behandelt.
Hoe maak je borden die je veilig kunt gebruiken met eten?
Dit is een vraag die je jezelf echt even moet stellen voordat je begint. Keramiek kan prima voedselveilig zijn, mits je een glazuur gebruikt dat bedoeld is voor servies en je het op de juiste temperatuur laat stoken. Gebruik geen glazuren waarvan je niet zeker weet waar ze voor bedoeld zijn.
Hout is geschikt als serveerbord, zolang je het onderhoudt met voedselveilige olie en het niet laat weken in water. Maak het schoon met een vochtige doek en droog het direct.
Gips en de meeste resin projecten zijn in de praktijk decoratief. Er bestaan voedselveilige epoxy varianten, maar dat vraagt om nauwkeurig werken en het juiste product. Als je twijfelt, gebruik je bordje dan als decoratie of leg er bakpapier op bij het serveren.
Ideeën voor mooie zelfgemaakte borden
Als je even inspiratie nodig hebt, helpt het om niet te denken in perfecte sets. Juist kleine verschillen maken het leuk.
Organische vormen met een golvende rand geven een rustige, handgemaakte uitstraling. Een set kleine bordjes in dezelfde kleur, maar net verschillend van vorm, staat heel stijlvol op tafel. Spikkels, een losse penseelstreek of een subtiele gekleurde rand zijn details die je bord meteen eigen maken zonder dat het schreeuwerig wordt. En mini bordjes zijn verrassend handig als sieradenschaaltje op je nachtkastje.
Een tip die vaak goed uitpakt: maak drie of vier kleine bordjes in plaats van één groot pronkstuk. Het voelt dan al snel als een serie en dat oogt verzorgder.
Begin met één bord en bouw het rustig uit
Maak het jezelf makkelijk en begin klein. Eén testbord is genoeg om te ontdekken hoe een materiaal zich gedraagt, wat jij leuk vindt en waar je geduld ophoudt. Als het tegenvalt, heb je toch iets geleerd en bij de meeste technieken kun je het daarna meteen nog een keer proberen.
Kies een methode die past bij jouw tempo en je huis. Hout als je direct resultaat wilt, klei als je zin hebt in een echt ambachtelijk project, gips als woondecoratie je doel is, of simpelweg pimpen als je snel sfeer op tafel wilt. Daarna is het vooral doen. Zodra je eerste zelfgemaakte bord er ligt, ga je vanzelf om je heen kijken en denken: dit kan ik ook zelf maken.
Leave a Reply