Je hebt een boot met een bijbootje, of je wilt af en toe een buitenboordmotor en jerrycans aan boord hijsen zonder je rug te breken. Dan kom je al snel uit bij davits: twee stevige hijsarmen achterop waarmee je een bijboot uit het water tilt en netjes ophangt. Complete sets zijn alleen vaak schrikbarend duur. Zelf davits maken kan prima, mits je het serieus aanpakt. Dit is geen leuk tuinprojectje, maar iets dat onder belasting en in beweging veilig moet blijven.
Hieronder lees je hoe davits werken, welke keuzes je maakt in ontwerp en materiaal, hoe je de montage veilig doet en waar het meestal misgaat.
Wat zijn davits en waarvoor gebruik je ze
Davits zijn hijsarmen die je meestal op de spiegel of het achterdek monteert. Aan die armen hang je een takel, blokken of een kleine lier. Daarmee til je een bijboot, tender of soms een jetski uit het water en berg je hem achterop op.
In de praktijk worden davits gebruikt voor drie dingen. Je voorkomt dat je bijboot sleept en stuitert achter de boot. Je kunt makkelijker aanleggen in drukke havens of bij stroming, omdat je bijboot snel uit het water is. En je hijst zware spullen aan boord, zoals een buitenboordmotor, accu’s of brandstof.
Het principe is simpel. De takel doet het tilwerk, de davits vangen de krachten op en brengen die over naar je boot. Precies daar zit ook de crux: de boot en de montage moeten die krachten aankunnen.
Hoe bereken je de belasting zonder jezelf rijk te rekenen
Het gewicht van je bijboot is niet het hele verhaal. Op het water beweegt alles. Tijdens het hijsen komt er een schokbelasting bij, en als je met de bijboot in de davits vaart, werken golven als een soort hamer op je constructie.
Reken daarom nooit krap. Een handige vuistregel is minimaal twee keer het totale gewicht en liever drie keer, afhankelijk van je vaargebied.
Een rekenvoorbeeld. Bijboot 45 kg plus buitenboordmotor 15 kg is samen 60 kg. Ontwerp dan niet op 60 kg, maar op een veilige werkbelasting van 120 tot 180 kg. Dat klinkt overdreven, totdat je een keer een golf pakt terwijl de boot achterop slingert.
Let ook op de zwakke schakel. Dat is vaak niet de arm zelf, maar de spiegel, het dek of de boutverbinding. RVS bouten zijn sterk, maar een dunne polyester spiegel scheurt alsnog als je de kracht op een klein oppervlak concentreert. Gebruik daarom altijd backing plates of een goede contraplaat aan de binnenkant, zodat je de belasting verdeelt.
Twijfel je aan de opbouw van je spiegel of dek, onderzoek dat eerst. Verstevigen is vaak mogelijk, maar als je constructie echt licht is uitgevoerd, is het verstandiger om te stoppen dan om door te drukken.
Welke davits kun je zelf bouwen
Davits bestaan in allerlei smaken. Niet elke variant is even vriendelijk voor de doe het zelver.
Vaste davits met twee armen
Dit is de klassieke en meest logische DIY keuze. Twee vaste armen, links en rechts op de spiegel gemonteerd, met een hijspunt aan het uiteinde. Weinig bewegende delen, duidelijk ontwerp en goed te maken met basis metaalwerk.
Opklapbare davits
Handig als je achterop weinig ruimte hebt of als je ze uit de weg wilt kunnen zetten. Het ontwerp is wel een stuk kritischer. Scharnierpunten, borging en spelingsvrij monteren maken het complexer. Hier gaat het vaak mis als er net iets te licht materiaal wordt gebruikt.
Houten davits
Het kan, maar het vraagt veel kennis van hout, lamineren en afwerking. Je zit met wisselende belasting, vocht, UV en boutgaten die het hout kunnen laten werken. Alleen interessant als je bewust kiest voor hout en bereid bent om netjes te lamineren en te sealen met epoxy, plus RVS beslag van goede kwaliteit.
Voor de meeste boten en de meeste klussers zijn vaste davits van metaal de beste start.
Materialen die op en rond water echt standhouden
Een davit leeft buiten, krijgt zout, zon, trillingen en incidenteel een tik. Dan wil je geen twijfelachtige materialen.
RVS 316 is de veilige keuze voor zout water en is in de watersport overal te krijgen. Aluminium kan ook, is lichter en prima sterk, maar let goed op galvanische corrosie. Aluminium in contact met RVS zonder isolatie en zonder goede montage is vragen om ellende. Werk met isolerende ringen, pasta of een duidelijke scheiding van materialen.
Gebruik bevestigingsmateriaal dat ook daadwerkelijk voor hijstoepassingen bedoeld is. Dus bouten, moeren, ringen en oogbouten bij voorkeur ook in 316. Neem hijsmateriaal met een WLL aanduiding, de Working Load Limit. Als je die waarde niet kunt vinden, is het meestal rommel die je beter niet aan boord gebruikt.
Wat je beter laat liggen is gewoon staal, ook al zit er een verflaag op. Op den duur wint roest het altijd. Multiplex of binnenhout zonder serieuze epoxyafwerking is ook geen goed idee. En goedkope karabijnhaken en takels uit de bouwmarkt zonder belastingrating horen niet thuis in een hijssysteem boven water.
Ontwerp en plaatsing: zo voorkom je dat alles tegen elkaar aan komt
Een davit ziet er op foto’s vaak simpel uit, maar de plaatsing bepaalt of het in het echt fijn werkt.
Monteer de armen zo breed mogelijk uit elkaar voor stabiliteit, binnen de grenzen van je spiegel en de ruimte op het dek. Let op dat de bijboot vrij hangt en niet tegen je roer, trimtabs, zwemtrap of buitenboordmotor komt. Zorg ook dat hij niet te laag hangt, anders pakt hij golven en gaat hij slaan. Tegelijk moeten de armen hoog genoeg zijn om de bijboot echt uit het water te krijgen.
De lengte van de armen is een balans. Te kort en de hijslijn trekt de bijboot tegen de spiegel. Te lang en je maakt van de arm een grote hefboom, waardoor de krachten op je montagepunten enorm oplopen.
De snelste manier om goede verhoudingen te vinden is een simpele mal. Pak een lat of een stuk karton, teken de arm en houd hem op de boot. Kijk waar het hijspunt uitkomt en hoe de bijboot straks hangt. Dit kwartiertje passen scheelt je later heel veel frustratie.
Welke onderdelen en gereedschappen heb je nodig
De exacte lijst hangt af van je boot en ontwerp, maar dit is een realistische basis.
Aan materialen denk je aan RVS buis of kokerprofiel voor de armen, voetplaten of montagebeugels, RVS bouten en borgmoeren, en backing plates of contraplaten voor de binnenzijde. Verder heb je katrollen, blokken of een kleine lier nodig met voldoende WLL, plus RVS hijsogen of oogbouten. Voor de verbinding met de bijboot zijn UV bestendige lijnen of hijsbanden prettig.
Qua gereedschap kom je meestal uit op een boormachine met metaalboren, een vijl of ontbramer, meetlint, waterpas en stift. Afdichten doe je met een goede kit die geschikt is voor dekdoorvoeren. Een momentsleutel is niet verplicht, maar helpt om bouten netjes en gelijkmatig vast te zetten.
Geen laservaring? Dat is geen dealbreaker. Je kunt buizen op maat laten zagen en montageplaten laten lassen bij een metaalbedrijf. Jij doet dan het inmeten, proefpassen en monteren. Dat is vaak de beste combinatie van strak werk en veilig resultaat.
Stappenplan voor vaste davits bouwen en monteren
Stap 1: meten en proefpassen
Bepaal eerst waar je aan de binnenkant bij de bouten kunt. Dat klinkt als een detail, maar het bepaalt of je later fatsoenlijk backing plates kunt plaatsen. Maak een schets met de gewenste hoogte en uitsteek. Proefpassen met latten helpt om te zien of de bijboot vrij hangt.
Stap 2: armen voorbereiden
Zaag de buis op lengte en werk alle randen netjes weg. Bepaal waar het hijspunt komt, bijvoorbeeld een oogbout of een katrolbeugel. Boor gaten recht en precies. Slordige gaten betekenen spelingsproblemen en dat wil je niet bij iets dat constant belast wordt.
Stap 3: montagegaten maken en afdichten
Boor de gaten in de spiegel rustig, met tape om splinteren van gelcoat te beperken. Daarna komt het belangrijke deel: afdichten. Gebruik kit bij montage en zorg dat er geen water in de spiegel of het dek kan trekken. Monteer met grote ringen en bij voorkeur een contraplaat aan de binnenzijde.
Stap 4: uitlijnen en definitief vastzetten
Monteer eerst alles losjes en controleer of links en rechts gelijk staan. Kijk van achteren of de armen symmetrisch zijn. Pas daarna draai je alles definitief vast. Gebruik borgmoeren of een geschikte threadlocker, zodat trillingen de boel niet langzaam loswerken.
Stap 5: hijssysteem monteren en testen
Monteer de takel, blokken of lier en controleer de lijnloop. Test eerst met een bekende last, bijvoorbeeld een zandzak of een watervat, voordat je de bijboot optilt. Let op schuurpunten en op de hoek van de lijn. Een lijn die langs RVS schuurt, is sneller kapot dan je denkt.
Stap 6: proefhijsen en afstellen
Hijsen doe je het liefst rustig en gecontroleerd. Controleer of de bijboot recht hangt. Stel de ophangpunten bij als hij scheef trekt. Een extra stabilisatielijn kan helpen om slingeren tegen te gaan tijdens het varen of bij wind.
Veelgemaakte fouten bij zelf davits maken
De meest voorkomende fout is te lichte hardware. Als een karabijnhaak of takel geen WLL heeft, is dat meestal een duidelijk signaal. Het tweede klassieke probleem is montage zonder backing plates. Dan staat alle kracht op een paar ringen en trek je op termijn scheuren in polyester of hout.
Ook zie je vaak te lange armen. Het lijkt handig, maar het vergroot de hefboom en dus de krachten op je spiegel. Beter is een compacte arm die precies lang genoeg is voor een nette lijnhoek. Tot slot gaat afdichten geregeld mis. Een paar montagegaten zonder goede kit betekenen vroeg of laat vocht, delaminatie of houtrot. Neem daar echt de tijd voor.
Onderhoud: klein rondje kijken voorkomt groot gedoe
Davits krijgen veel te verduren. Maak er een gewoonte van om af en toe te controleren op speling, corrosie en haarscheurtjes rondom de montage. Spoel RVS af met zoet water als je op zout water vaart. Controleer lijnen en banden op UV schade en schuren, en vervang ze liever een keer te vroeg dan te laat. Heb je scharnieren of draaipunten, geef die dan af en toe een passende smering.
Zelf davits maken loont, als je het stevig en netjes doet
Goed gebouwde davits maken varen een stuk relaxter. Je hoeft niet meer te slepen met een natte bijboot, je achterdek blijft overzichtelijk en je kunt spullen veiliger hijsen. Het project staat of valt met een goed ontwerp, degelijke materialen en een montage die de krachten echt kan verwerken. Neem de tijd voor het passen, reken met marge en beknibbel niet op hijsmateriaal. Dat zijn precies de keuzes die het verschil maken tussen handig en riskant.
Leave a Reply